Καλάβρυτα 1943: «Hμουν μέσα στο φλεγόμενο σχολείο όταν άνοιξε η πόρτα»

Οταν μου το είπε, συγκινήθηκα. Μου ’ρθε να βάλω τα κλάματα. Η πέτσα μου σηκώθηκε. Οταν μου είπε: «Κάθε φορά που η μητέρα μου ήταν έτοιμη να κλάψει, εγώ της έλεγα: “Μην κλαις, μην κλαις”»!

Αφορμή αυτής της κουβέντας, η πρόσφατη διαμάχη σχετικά με την ακρίβεια των γεγονότων που περιγράφονται στην ταινία «Καλάβρυτα 1943». Αιτία, η επέτειος στις 13 Δεκεμβρίου. Κάπως έτσι γνώρισα και θαύμασα την περίπτωση αυτής της γυναίκας. «Δεν υπήρχε χρόνος για δάκρυα. Επρεπε να μαζέψουμε τις δυνάμεις μας και να προχωρήσουμε με τις εφιαλτικές μνήμες μας. Τι να κάνανε; Να κλάψουν, να σπαράξουν για τον χαμό των δικών τους; Να τους θάψουν; Να ασχοληθούν με τα ζωντανά παιδιά τους;»

Τότε, στις 13 Δεκεμβρίου του 1943, ήταν μόλις 6 ετών. Σήμερα, στα 84. Και όταν από το τηλέφωνο ακούς τη φωνή της, αισθάνεσαι ότι συνομιλείς με μια δραστήρια εξηντάρα. Ισως και μικρότερη. Και όταν τη βλέπεις, εκεί στη βεράντα της, αληθινή αρχόντισσα, τα χάνεις με την ασταμάτητη κινητικότητά της και το ανεξάντλητο στροφάρισμα του μυαλού της.

«Οι εκτελέσεις ήταν η πρώτη πράξη μιας αληθινής αρχαίας τραγωδίας. Η συνέχεια, η δεύτερη πράξη, ακόμα πιο τραγική. Ολες οι γυναίκες έπρεπε μέσα σε ελάχιστο χρονικό διάστημα, από τη μια, να συγκλονιστούν με τον χαμό συζύγων, παιδιών και αδελφών και από την άλλη να ανασυγκροτηθούν εσωτερικά, να σηκώσουν τα μανίκια, να ανοίξουν λάκκους για να ενταφιάσουν τους λατρεμένους δικούς τους και στη συνέχεια να βρουν κάποια στέγη και να φροντίσουν όσα παιδιά άφησαν ζωντανά αυτοί οι κανίβαλοι οι χιτλερικοί».

Το βλέμμα της, φευγάτο. Πότε πήγαινε πίσω και πότε στο παρόν. Η συγκίνησή της, πνιγμένη από την αξιοπρέπειά της. Οταν της μίλησα για την αυριανή επίσημη πρεμιέρα της ταινίας «Καλάβρυτα 1943» στο Ιδρυμα «Σταύρος Νιάρχος», πετάχτηκε η κόρη της η Αννα, κι αυτή κομψή σαν μίσχος όπως η μητέρα της, και είπε: «Οχι, η μάνα μου δεν πρέπει να ’ρθει, δεν είναι καιρός για τόσες συγκινήσεις». Ομως εκείνη είχε διαφορετική γνώμη: «Θα έρθω, πρέπει να έρθω!».

Από την Παναγία οι δυνάμεις τους

Ακουγε τις ερωτήσεις, τις προσπερνούσε, ανακαλούσε τις δικές της μνήμες και μετά επέστρεφε στις ερωτήσεις. Η κουβέντα μας μοιάζει με ταινία. Οι χρόνοι, άλλοτε στα Καλάβρυτα του 1943 και άλλοτε στην Αθήνα. Μπρος, πίσω. Πίσω, μπρος. Αλλοτε στη νύχτα, μέσα στο σκοτάδι και την πυκνή ομίχλη. Αλλοτε έξω αλλά και μέσα στο νεκροταφείο των Καλαβρύτων. Και άλλοτε μερικούς μήνες αργότερα.

«Οι άθλιοι, χειρότεροι και από τα πιο αδίστακτα κτήνη, επέστρεψαν στα Καλάβρυταλίγους μήνες αργότερα, εκεί κοντά στο Πάσχα. Επέστρεψαν να μας γδύσουν για δεύτερη φορά. Ορμησαν, χειρότερα και από κατσαπλιάδες, και τα σήκωσαν όλα. Τα πάντα. Ο,τι έβρισκαν μπροστά τους».

– Εχω διαβάσει από κάποιον Γερμανό ιστορικό ότι η κλεπτομανία τους ήταν τόσο ασυγκράτητη και τόσο αχόρταγη που έκλεβαν ακόμα και τα κορδόνια των παπουτσιών.
«Τίποτα δεν άφησαν».

– Κι όμως, όλες αυτές οι γυναίκες στη συνέχεια πρόκοψαν.
«Δεν είναι απλώς γυναίκες. Μπουμπουλίνες είναι. Και δεν πρόκειται για προκοπή. Από την Παναγία παίρνανε τις δυνάμεις τους. Οταν πηγαίναμε στην εκκλησία των Αγίων Πάντων, στο νεκροταφείο, τα πιάτα με τα κόλλυβα γέμιζαν το πάτωμα».

 

Δεν ήταν η προκοπή όλων αυτών των γυναικών;
«Οχι, ήταν η προσφορά της Παναγίας. Μας άκουσε και μας βοήθησε».

Η Μαρία Δημοπούλου μαζί με τις δύο αδελφές της, Βάσω και Αντιόπη, Αντα δηλαδή, καθώς και με τους δύο αδελφούς της ήταν τα πέντε παιδιά της οικογένειας του Αντώνη και της Ξένης Δημοπούλου. «Η Αντα πέθανε, η Βάσω ζει. Η Αντα έπνεε μένεα εναντίον των Γερμανών. Ούτε να τους δει μπροστά της. Το ίδιο και η Βάσω. Εγώ είμαι η μικρότερη».

Η επιτυχία η καλύτερη εκδίκηση

Εκείνο το φρικτό, το πρωτοφανές χρονικό των εκτελέσεων στις 13 Δεκεμβρίου του 1943, έχει ονομαστεί «Ολοκαύτωμα των Καλαβρύτων». Και είναι γνωστό: στις 13 Δεκεμβρίου του 1943 οι ναζί της 117ης γερμανικής μεραρχίας εκτελούν 677 άνδρες και αγόρια άνω των 13 ετών. Οι σχεδόν 500, προερχόμενοι από τα Καλάβρυτα, εκτελέστηκαν στον λόφο Καπή. Η πιο βαριά περίπτωση εγκλημάτων πολέμου στην Ελλάδα. Το αίμα έρεε παντού. Προηγουμένως οι αντάρτες είχαν συλλάβει 78 Γερμανούς στρατιώτες, τους οποίους στη συνέχεια τους έριξαν από τον γκρεμό. Ποιος έδωσε τη διαταγή είναι άγνωστο.